داچې نن ورځ انټرنيټ هغه نړى ده چې په پراخه كچه هغه چاته چې انټرنيټ ته لاس رسى لري معلومات وړاندكوي اوهم كولاى شي له دې لارې يوې اوبلې خواته معلومات اونوراسنادواستوي اودرسنيوپه برخه كې هم ډيرپياوړې برخه گڼل كيږي اودمطبوعاتولارويان پكې ورځني معلومات پيښې خبرونه اونورخپروني چې په دې كې تاندسايټ هم پوره ونډه لري .

په ډيرافسوس سره بايدووايم چې دتاندسايټ مې راخلاص كړترڅونوي خبرونه اونوي معلومات وگورم چې پكې مې دهلمنددوالي اودهلمنددخبريالانوپه اړه يوه ليكنه ولوسته خداى شته ډيرخفه شوم ،هغه  خبريالان چې په ډيروسختوشرايطوكې په هلمندكې كاركوي له هلمندڅخه دبيلابيلوپيښوپرمختگ په شاتگ اونورخبرونه خپروي اوشپه ورځ يې پرځان يوه كړې ده نوبياتاندراپورته شي اوليكي چې دهلمندوالي خبريالانوته پيسې وركوي اودوى هم غوړخبرونه خپروي،لومړى به راشودې چې دهلمنددبيارغونې بهيرپه تيرونوروكلونوكې دومره پرمختگ نه دى كړى لكه محمدگلاب منگل په وخت كې دانه يوازې زه وايم بلكې دهلمندټول اوسيدونكي يې شاهدان دي،دومره لويې پروژې چې ددې والي پرمهال پلې شوې نورنه دي توانيدلي چې داكارونه ترسره كړي،خواوس اصلي خبره داده چې تاندسايټ په واروارپه هلمندكې له خبريالانوڅخه غوښتنه كړې چې له دوى سره دخبرونواوراپورونوپه وركولوكې مرسته وكړي خودهلمندخبريالان په دې پوهيږي چې داسې يوسايټ چې پخپله نه ابرولري ،نه عزت لري اونه هم داچاعزت پكې خوندي دى نوځكه هريوه دوى ته دخبرونواونورمعلوماتوله وركولوڅخه ډه ډه كړې ده چې په بدل كې يې تاندداسې غلط اوپه حقيقت نه  ولاړمعلومات ورپورته كوي ،

زموږجدي غوښتنه دتاندسايټ له چلونكوڅخه داده چې له داسې معلوماتوله خپرولوڅخه په كلكه ډه ډه وكړي دابيخي دغولوخوراك دى چې دتاندسايټ يې كوي چې په خبريالانوپسې مطلق درواغ خپروي.

په درنښت خپلواك ،ځواكمن  هلمند

 کرزى صاحب مبارک، زه هزاره شوم !

ښاغلى کرزى صاحب سلامونه !

زېرى مې درباندې دادى زه پښتون وم خو اوس  هزاره شوم ، حيرانېږه مه ، له شيخ محسني،  محقق، خليلي او انوري صاحب څخه مې وړاندې  ځکه پر تازېرى وکړ چې پوهېږم  ته له دوى څخه هم ډېر په دې قوم زهيرېږي   او ښايي دې قوم  به دنړۍ په تاريخ کې ستا په څېر  تر مورمهربانه دايي نه وي ليدلې .

دجنس دبدلون ،  دتابعيت دبدلون ،دنه نوم دبدلون  به دې اورېدلي وي خو دادى له ماڅخه دقوم او هويت دبدلون  خبر هم واوره . که څه هم دادزهرو غړپ دى خو له مجبوريته ورته غاړه ږدم .

ګوره زه پدې خاطر نه يم هزاره شوى چې ګوندې داقوم کوم مذهبي فضيلت لري زه ديو مسلمان په توګه پدې باور يم چې هېڅ کوم قوم په بل قوم غوره والى نلري په اسلام کې دغوره والي معيار تقوا ده، زه متعصبه هم نه يم . ځکه تعصب او وچ په وچه ځان يا خپل قوم په نورو لوړ ګڼل ناپوهي ده . رسول الله فرمايي چې متعصبه خلک  زما له ډلې څخه نه دي.

 څرنګه چې پښتون پر هزاره لوړ نه بولم  همداراز هزاره هم پر پښتون لوړ نه ګڼم  زه پوهېږم چې عقبى دمتقيانو ښه وي هغه که هزاره وي او که پښتون.  داخرت خبرې به په اخرت کې کوو  او نه زه ددې لپاره هزاره کېږم چې اخرت مې ښه شي خو داچې اوس خپل قوم او خپله ژبه پرېږدم او هزاره کېږم لامل يې دادى چې په دې کې مې مادي او دنيوي ګټه ده (( په دنيا ښه راسره وکړه __ په اخرت کې دهرچابېل دي کورونه)) .

 زه افغان يم ،اړ يم چې په افغانستان کې واوسم دلته په ټولنه کې ژوند وکړم ، پرمختګ وکړم ، ارام  اوهوسا ژوند ولرم . له بچيانو او دوستانو سره مې راتلونکې تضمين وي خو پدې باوري يم چې ترڅو پښتو وايم اوځان پښتون بولم نو  ستا په نظام او ستا په شتون کې دې موخو ته رسېدلى نشم . ستا په شتون کې دې  موخې ته درسېدلو يواځينۍ لار له پښتون سره  داړيکو پرېکون او بل قوم او په ځانګړې توګه هزاره توب ته  اوښتون دى. ګوره زه بې دليله  ( ويداوت دې ريزن ) نه غږېږم زه ثبوت نه ، بلکې ثبوتونه  لرم مثلاً اوس چې زه پښتون يم  نو له هرې خوا  وژل کېږم ،  تړل کېږم  توهين مې  کېږي ، بهرني ځواکونه

 مې دالقاعده  ترورست او ددولت او نظام دمخالف په نوم وژني او دانور مې بيا دجاسوس او ددولت دمرستندوى په نوم .

ښوونځي زما سوځول کېږي ،  له بيا رغونې او پرمختګ  څخه بې برخې زه  يم ، اولاد مې  نالوستي او لنډه غر لويېږي ، دامنيت دنشتوالي په پلمه مې څوک سيمه کې يوه خښته هم نه ږدي ، لا هم راته اور کرل کېږي ، خپل ورونه يې پخپلو کې اچولي يو او دوى مو ننداره کوي ،دژينوسايډ پاليسي زما پر ضد  عملي کېږي ، په ودونو مې بمبارد کېږي ، هره ورځ مې لسګونه ښځينه ،کوچنيان سپين ږيري او بې ګناه ځوانان وژل کېږي، څوک يې په کيسه کې هم نه وي او که ستا دترحم او عاطفې سمندر ډېر توپاني شي نو بيا مې  دمړي بيه يولک او دټپي بيه  ٥٠ زره افغانۍ راته ټاکې او دامېلمانه کاکاګان خو ځان هم راباندې نه پوهوي چې دا مو انسانان مړه کړل  او که فارمي چرګان .

سره له دې چې  دهېواد ٦٥ په سلوکې نفوس زما په قوم پورې اړوند دى خو په پلازمينه کې مې څوک په خپلې ژبې  ليکلو او غږېدلو ته هم  نه پرېږدي .

 خو که له خيره  هزاره شم نوبيا به مې مزې  وې ، له پورتنيو ټولو ستونزو څخه  خو به له يوې مخې خلاص شم . له دې پرته به له ډېرو نورو امتيازاتو او خوندونو څخه هم  بر خمن شم .  بيا هم مثلاً : دنفوسو سلنه به مې لس هم نه وي خو له ٦٥ به ډېر امتياز ترلاسه کوم ، ولسوالۍ ګانې به  مې راته ولايتونه شي   ، بوديجه  او په پارلمان  کې  دغړيو ونډه به مې تر نورو ډېره وي ، له قانون به فوق او مستثنى يم، تاته ، دافغانستان  ملي مشرانولکه احمدشاه بابا، ميرويس نيکه ،اميرعبدالرحمن خان  امير امان الله خان ، سردار نادر خان او نورو ته به  ښکنځل کوم ،  دا فغانستان تاريخ به تورداغ او شرموونکى بولم  ، داملي اتلان به ظالمان ، مستبدين او پښتون به وحشي قوم  بولم   خوڅوک به رانه پوښتنه هم نشي کولى ، هم به دې پرضد جبهې جوړوم هم به راته امتياز راکوې، هم  به ستا دامنيتي چارواکيو  دګواښونو او خبرداريوپروا نه کوم  او په سرتمبګۍ به  ستا پرضد خلک تحريکوم ، لاريونونه به کوم،( مرګ به کرزى،ماکرزى را نه محقق را ميخواهم) شعارونه به  ورکوم   او هم به راته دمحقق په څېر په اتيازروډالرو  دزره ضد موټر اخلې،

چې پښتون او کوچى واوسم نو مجبور يم چې ستا په يوه اشاره په څو ساعتونو کې خپلې پلرنۍ ځمکې پرېږدم  ،کډې ترې په شا او په سره اوړي کې  ژمنيو سيمو ته لاړ شم خو چې هزاره واوسم نوبيابه مې      خبره هم سپره  وي ،په  ناحقه به  دجايدادونو خاوند هم يم او ستاددولت دممانعت برسېره به نرغوندې ستا پرضدلاريون هم کوم .

هم به دې مرستيال يم هم به دې له اپوزيسيون سره کار کوم ،هم به په ښکاره دهزارستان نقشې او دافغانستان  دوېش پلانونه  جوړوم دباميانو کوڅې او واټونه  به دايرانيو ايت الله ګانو په نومونو نوموم ، ستاپرځاى به په اداراتو کې ددوى عکسونه  ځړوم ،  ستا داساسي قانون پرضد به  ايراني اصطلاحات کاروم ،ايرانى کولتور به رايجوم اوهم به ستا ترزنې لاندې ناست  يم او زما له مشورې اوخوښې پرته به هېڅ کار هم نشې  کولى .

هم به يوه رايه نه درکوم هم به دې مرستيال  ټاکل کېږم، په ناقانونه توګه  به په پلازمېنه کې  خپل ورورته  دخلکوشخصي قباله يي  ٢٠٠٠ جريبه ځمکه ورکوم چې ځانته يې وپلوري او ځانته پکې ښارګوټى جوړکړي ، څو وزارتونه  او لايتونه   به راکول کېږي،دملي يووالي پرضد  به کارونه  هم کوم او ستايل کېږم به هم ،  دخلکو په سرونو به ٦ انچه ميخونه هم ټک وهم ، رقص مرده  به  هم کوم ( مړي به  ګډوم ) دنورو قومونو له اتباعو به تيونه هم غوڅوم خو بيا به مې هم تربوداستره  مجسمه   دنمانځنې او درناوي لپاره  په  کابل کې  ودرول کېږي .

په پلازمينه کې به داحمدشاه  بابا ، سيدنورمحمدشاه ، شاشهيد په څېر پښتون مېشتو سيمو کې يو کيلومتر سړک هم نه وي پوخ شوى. برېښنا، روغتونونه او نور خوپرېږده   خوزما په سيمو   دشت برچي ، کلاى شاده ، پول سوخته ،دريمه کارتې  او کارته سخي( جمال مېنه)  کې به   ٤٠ متره سړکونه ، روغتونه ، برېښنااونور هرڅه   جوړشوي وي.

زه به په هرات ، مزار، کابل ، بغلان ان لښکرګاه کې  په دولتي او دخلکو په شخصي ځمکو  خپل قام ته ښارګوټي جوړوم او لګښت به يې هم له تا ، هم له ايران او هم له اغاخان څخه اخلم . خوکه  پښتنو ته  خپلې ثابتې  پلرنۍ شخصي او قبالوي ځمکې ورکول شوې نو بيا به لاريون هم کوم ، چيغې به وهم، هغوى به هم وژنم او تاته به هم  فاشست وايم .

کرزى صاحب ! له دې بل ښه او ستر امتياز  څه شى دى چې زموږ هزاره ګانو  دخوښۍ لپاره دې دکوچيانو په سل کلنو او يونيم سل کلنو  قبالو ستر ګې پټې،له  خپلو جايدادونودې بې برخې او دسترګو په رپ کې دې له بهسودو ووېستل.

دازموږ لپاره څومره دخوښۍ وړ خبر ده چې  کوچيان مو له بهسودو، داى ميرداد، اجرستان او ناور څخه ستاد وسلې او رينجر په زور ووېستل ،

موږ که هرڅومره دکوچيانو په اړه سپکه ژبه کاروواو قام ته يې دکوچيګرۍ نوم  ورکوو خو هېڅوک راته خوله هم نشي چوله کولى خو که هغوى موږ ته هزاره ګري وايي نو بيا ستا لخوا دملي يووالي ضد حرکتونوباندې تورنېږي .

ښاغليه ! ګوره هسې  وړيا او بې مطلبه نه هزاره کېږم ، ګټې مې پکې دي ، پوهېږم  چې ستا په شتون کې  مې اخر هم  دملي هويت او ژبې پر جغرافيه نقشه راځي  او له هرڅه خلاصېږم .

ګوره په ايران کې به له ٤٠ ميليونو ډېر سنيان وي خو نه يې چا مذهب رسمي کړ او نه کلتور،خو دلته ان تا  په يو  لاس کې دوه هندواڼې ونيولې او هغه سياسي بدعت دې وکړ چې سارى يې په نړۍ کې نه ليدل کېږي ، واه واه يو هېواد دوه   قانونه ، يوه محکمه دوه مذهبه (  حنفيت او جعفريت )

هم به ايران خورم هم به امريکالوشم، که لورابوش هم افغانستان ته راشي نو ستا پاملرنه ماته وي باميانو ته يې رالېږي او که دنړيوال بانک رئيس هم .

ايران هم راته سلګونه ، ښوونځي  مدرسې، کلتوري مرکزونه ،  روغتونونه پلونه سړکونه اودقم په څېر لوى لوى پوهنتونونه  جوړ کړل ته په دريمه کارته  کې  دخاتم النبيين په نوم دخوشحال بابا دلېسې  پر ملکيت  دايران دلسګونو ميليونو ډالرو په لګښت  جوړې شوې  څو پوړېزې ودانۍ وګوره چې عقل دې له سر څخه والوځي.

رښتيا دپښتنو داشتمني خو هم ستا دلطف له برکته زموږ شوه همداراز د اغاخان او ايران په مرسته به  دڅو تلويزيوني چينلونو، راديوګانواو ورځپاڼوخاوندهم يم  ،  او٢٤  ساعته برېښنابه هم لرم

ښاغليه ! داچې زه اوس قوم او نژاد بدلوم  نوغواړم  چې دامراسم ستا په مبارک لاس ترسره شي  ځکه وړاندې مو وويل چې  ته ترمحسني او خليلي هم په دې قوم ډېر مهربانه يې ،خو باور مې نشي چې ته به  دامنيتي  ستونزوله کبله  دې مراسموته کومې تکيه خانې ته راشې ، ښه داده چې زه تاته  ارګ ته درشم خو اورېدلي مي دي چې هلته ډېره سخته تالاشي ده او ان په سپيو هم خلک لټول کېږي  نو مهرباني وکړه  زما دنوي قوم په احترام خو دې کم ترکمه زما ددرتللو په وخت کې دا د ارګ ددروازې سپيان وتړه .

 محمدحسن حقيار

                    ۷۸۶

                                    عــــــــــــــــــــــــــــــــــ

ارواښادشهيدمحمدانورخان دحاجي محمدهاشم خان زوي اودمرحوم حاجي مرجان لمسي په كال (۱۳۳۵) هـ ل  كي دهلمند ولايت دناوي ولسوالي دهزاراسپ په كلي كي زيږيدلي دي . لومړني زده كړي يي دهزاراسپ په لومړني ښوونځي كي ترشپږم ټولگي پوري ترسره كړي اوترهغه وروسته يي منځني اوثانوي زده كړي  يي دناوي ولسوالي دخلج په ليسه كي بشپړي  اوپه كال (۱۳۵۵)هـ ل كي دهمدي ليسي څخه فارغ شو. په همدي كال په نوموړي ليسه كي دښوونكي په دنده وگمارل شو.

اوپه كال (۱۳۵۶)هـ ل كي دكانكوردازمويني په نتيجه كي دهلمنددښوونكودروزني په عالي دارلمعلمين كي دساينس په ځانگه كي شامل شو. اوپه كال (۱۳۵۷) هـ ل كي دسنبلي په مياشت كي دلوړو زده كړو لپاره ددولتي تحصيلي بورس څخه په گټه اخيستووپخواني شوروي اتحادته وليږل شوچي داماده گي يوكلنه پوهنځي يي دروسيي دفيدرالي جمهوريت دورونيژ ښارپه دولتي پوهنتون كي بشپړه اوپه كال (۱۳۵۸) هـ ل  كي دهمدي جمهوريت د((كالوگه)) ښاردښووني اوروزني پوهنتون دفزيك اورياضي په پوهنځي كي داخل اوپه كال (۱۳۶۳)هـ ل كي دهمدي پوهنځي څخه دماسټري په درجه ديپلوم ترلاسه اوفارغ شوچي دشپږكلني تحصيلي دوري وروسته خپل پلرني هيوادافغانستان ته راستون اوپه كال (۱۳۶۳)هـ ل دسنبلي دمياشتي په (۱۸)نيټه دهلمندولايت  په  عالي دارالمعلمين كي دفزيك اورياضي داستادپه توگه مقررشو.

دهغه لياقت اواستعدادله مخي چي خداي (ج) ورپه برخه كړي وو په كال (۱۳۶۴)هـ ل كي دهمدي علمي مؤسيسي دعمومي مديرپه توگه مقررشو،چي بياوروسته دعسكري خدمت دمكلفيت دوري دتيرولوپخاطرسرتيري (سرباز)شواوددغه دوري ترپاي ته رسيدووروسته ددوهم ځل لپاره دهلمنددعالي دارالمعلمين دعمومي مديراواستادپه توگه وگمارل شو،اوپه كال (۱۳۷۲)هـ ل دثوردمياشتي ترپايه پوري يي دوطن دنوي نسل دښووني اوروزني په برخه كي خپله ځوانه انرژي خرڅه اومصرف كړه.

په كال (۱۳۷۲) هـ ل دجوزاپه مياشت كي دجگړواوبي ثباتي له امله يي دپوهني لمن دمجبوري له مخي پريښوده اوخپل پلرني كلي ته ولاړ اودبزگري په سپيڅلي دنده لگياه شو.

اوپه كال (۱۳۷۴)هـ ل كي دكاركولواوغريبي لپاره وگاونډي هيوادايران ته ولاړاوهلته يي دڅلورومياشتولپاره په كاراو غريبي پيل وكړاورورسته له څلورومياشتونه ددوهم ځل لپاره خپل هيواداوپلرني كلي هزاراسپ ته راستون شواودبزگري اوځمكي په كاربوخت شوچي ترڅه كم يوكال وخت تيرولو وروسته  دپاكستان هيواددگردي جنگل سيمي ته دكاركولواو غريبي لپاره ولاړاوهلته ديوسوداگرسره يي دمنشي په توگه كارپيل كړ.

وروسته له يوه كال مودي نه بيرته خپل پلرني كلي ته راستون شواوبيادهلمندولايت مركزلشكرگاه ښارته راوكوچيده اودسوداگري په چاروبوخت شو. دطالبانودرژيم له سقوط وروسته په كال (۱۳۸۰)هـ ل ددلوي (سلواغي )په مياشت كي يوځل بيادهلمنددعالي دارالمعلمين دعمومي مدير په توگه مقررشواود (۱۳۸۵)هـ ل  كال تراخيره پوري يي نوموړي دنده ترسره كړه اودوطن اونوي نسل لپاره يي دمسلكي ښوونكوپه روزنه كي پراخه ونډه ترسره كړه .

اود(۱۳۸۶)هـ ل كال له شروع څخه دآزادرقابت دازمويني دتيرولوپه نتيجه كي دكندهارولايت دپوهني درئيس په توگه وټاكل سواودشهادت تروخته پرهمدي دنده پاته شو،اوبالاخره ارواح ښادشهيدد(۱۳۸۸)هـ ل كال دوري ياحمل دمياشتي په (۱۲)نيټه دچهارشنبي دورځي په (۱۱:۳۰)يولس نيموبجودكندهارښارولايتي شوراپه مقركي دځانمرگودبريدپه نتيجه كي په ناځوانمردانه توگه دشهادت جام نوش كړ.

قالواناالله وانااليه راجعون روح دي تل ښادوي .

ارواح ښادشهيدمحمدانوريوځلي واده كړي چي دواده ثمره يي څلوربچيان دي چي دهغه جملي څخه يي دوه زامن اودوي لوڼي دي . مشرزوي يي خليل احمدنوميږي په يولسم ټولگي زده كړي كوي اوكشرزوي يي جليل احمدنوميږي په دريم ټولگي كي زده كړي كوي .اومشره لوريي واده شوي اوكشره لوريي  كوزده شوي نده .

دارواح ښادپلارژوندي دي  موريي  وفات سوي ده ،اودوي ټول يوولس وروڼه وه چي ارواح ښاديي ترټولومشروو،اودده يوبل ورورهم په جنگي حالاتوكي شهيدسوي وو.

ارواح ښادشهيدمحمدانورخان دنيكواوعالي اخلاقوخاوند،پاك نفسه ،مدبر،پروطن مين اوصادق شخصيت وو.

تل يي دخپلوهمكارانواوهم مسلكانوسره په ورځنيو چاروكي مشوره اومرسته كوله ،دخلكوخبروته يي پوره غوږنيوه اونيك برخورديي كاوه .

دوطن نوي نسل اوزده كوونكي ورباندي گران اوتل به يي ورباندي شفقت كاوه اوهغوي به يي داسلام پالني ،وطن دوستي اوانسان دوستي په روحيه روزل . خپل وطن اوخلك ورباندي زيات گران اوورته وفاداروو.

خپل ټول عمريي دوطن داولاددسالمي ښووني اوروزني په سپيڅلي چاره كي ولگاوه . دوطن سمسورتيا،دخلكوابادي اوازادي په هيوادكي دعصري اومتوازن معارف پرمختيادده هيله وه ،خوداهيله يي په ژوندكي پوره نشوه اوشهيدشو.

دخداي ج له لوي درباره ورته عظيم اجراوفردوس جنت غواړو. اودشهيدبچيانواودكورني غړواودوستانوته يي دخداي (ج ) له درباره دجميل صبرهيله كوواورته يي عوض غواړو.

دارواح ښادشهيدمحمدانورخان دشهادت غميزي نه يواځي دهغه كورني اودوستان غمجن اوخفه كړل بلكي ټول هلمنديان اوحتي دهيوادټول معارف اوخلك يي سخت خواشيني كړل اودهغه تشه به ژراوپه اسانه بشپړه نشي .

وتمـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــت باالخــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــير.

"فایننشل تایمز" دورځپاڼې چلونکي،او افغان ملګروته یې ګواښ لیک

لیکنه: عبدالغفار (( بوبل))  کابل 

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

د "فایننشل تایمز"په نامه انګریزي ژبې ورځپاڼې څو موده وړاندې داسې یو مضمون خپور کړ چې دژورنالیزم په بې پلوه کورنۍ پورې ،لېکوالان ،خبریالان او نور قلم والوته یې بې ځوابه پوښتنې راولاړې کړې.

دغه ورځپاڼه چې له هېواد نه بهر په انګریزي ژبه خپریږي،دکابل دامنیې قوماندانۍ دجنايي څېړنو پرمشر،"علیشا پکتیاوال" پسې هغه تورونه او بې بنسټه لیکنې خپرې کړې چې منل یې هر افغان ته ګران وو.

دغه ورځپاڼه پرته له دې چې دژورنالیزم اصولوته نظر وکړي،دافغانستان اوسني روان کړکیچ ته پام وکړي،د "علیشا پکتیاوال "دژوند لیک،او په کاري برخه کې دهغه داجراتو په اړه  داسې یوه لیکنه خپره کړه چې دعاقل او فاضل انسان دمنلو وړ نه وو.

 ”فایننشل تایمز"ورځپانه چې دانګریزانو له خوا خپریږي، غواړي افغان ولس په وینو رنګ او ورکونومونو باندې په خپل مینځ کې بیا واچوي،دغه ورځپاڼه سره له دې چې هېڅ را سند او دلاس نښه چې د"علیشا پکتیاوال" جرم په ګوته کړي نه لري،سره له دې چې کره اسناد او مدارک چې حقیقي بڼه ولري،او په ترڅ کې یې دښاغلي "پکتیاوال جرم په ګوته شي په واک کې نه لري،او دیوه هوايي ،او خیالي وړاندوینې په ترڅ کې یوه ناسمه لیکنه خپره کړې ده.

اصله خبره خوداده چې د دې ورځپانې کوم خبریال د"علیشاپکتیاوال" د کړنو، اوژوند لیک په هکله تحقیقي رپوټ دحقایقو ،او دسترګو د لیدلی حال پر بنسټ که برابر کړی وي خو بیا سمه ده،مګر حال داچې نه د"فایننشل تایمز" دورځپاڼې خبریا په دې تحقیقي رپوټ کار کړی ،اونه کومې خاصې خبري سرچینې ، چې تش اوتې بوتې او غیر مسلکي لارې ته ګام پورته شوي، او دا هغه ناوړه عمل دۍ چې دیوه افغان  دبې عزته کولو لپاره ترسره شوی دی.

نو څنګه جوته کړو چې" فایننشل تایمز" ورځپاڼه ریښتیا وايي،او کوم تورونه یې چې په علیشا پکتیاوال لګولي دي هغه ټول حقیقت لري،داهغه پوښتنه ده چې د دې ورځپاڼې د چلونکو جاغه شکولای شي.

د" فایننشل تایمز" رپوټ ته که لږ ځیر شو دایو مطبوعاتي حرکت نه دۍ،اونه دژورنلیزم له نړیوالو اصلوسره مطابقت لري،دغه مطلب د شخصي کینو،او د ډالروپه مټ خپور شوی دۍ،ورځپاڼه مکلفه ده کوم تورنه چې، د دوی له خوا پر پکتیاوال لګول شوي دي،په اړه یې دافغانستان بې پرې او آزادو مطبوعاتو ته دې اسناد او مدارک ورکړي .

نن سبا دافغانستان یوشمېر رسنۍ هم له حقایقو څخه سترګې پټې کړي دي، او کومې خپرونې چې له بهره دافغانستان په اړه خپرېږي پرته له دې چې دوی ورباندې خپلې څېړنې ترسره کړي چې آیا دغه رپوټ چې بهرنۍ اړخ لري ریښتیاده او که درواغ، چې له پلټنې وړاندې دهغه په خپرولو او لمن وهلو باندې لاس پورې کوي.

داهفه لویه ستونزه،او نیمګړتیا ده چې دافغانستان په یوشمېر مطبوعاتو کې شتون لري،یوشمېر افغاني مطبوعات چې په ګوندونو، او ټوپک سالارو پورې اړه لري هغوی تل هڅه کوی چې ډیرو وړو مسایلو ته په ډېره لوړه کچه لمن و وهي،بیلګه یې همدغه د"فایننشل تایمز" ناقص رپوټ کاپي کول او هغه ته پرداز ورکول ښودلی شو.

"علیشا پکتیاوال" لومړی پوښتون منصب دار دۍ چې څوکاله پرله پسې په یو اداره او یوپوست کې خدمت کوي، ځینې کارپوهان او دچارو غښتلي مشران په دې باور دي چې،پرعلیشا پکتیاوال باندې دغه تور اودې ته ورته نور تورونه دسیاسي کړیو له خوا لګول کیږي،او دا هغه تورونه دي چې دیوشمېراجیرانو او دپردیو دغلامانو له خوا دژبنیو، قومي اوسمتي اړیکو په چواکاټ کې  دخپلو شخصي ګټو دتر لاسه کولو په موخه لګول کیږي.

د" فایننشل تایمز" ورځپانه لومړی په خپل چاپي مطلب کې داسې یو لوی درواغ چې،علیشاپکتیاوال په دوبۍ کې فابریکې او نورې شخصي ځمکې لري چاپ کړی چې هر انسان ځان ته را کاږي، داځکه چې پکتیاوال خودافغانستان ټوله سرمایه  نه ساتله چې له هغې نه ځانته له هېواد بهر مانۍ او یا سوداګریزې خونې جوړې کړي.

دې ته ورته ټوله لیکنه درواغ او له حقیقته لرې بڼه لري،او د" فایننشل تایمز" ورځپاڼې ته دغه اوتې بوتې د کومې ډلې له خوا ور لېږل شوي دي،بله موضوع چې په کې لیکل شوی وو هغه داچې  دپکتیاوال له دفتر نه څو پاڼې اسناد ترلاسه شوي چې د علیشا پکټیاوال دباندنیو جایدادنو یادونې په کې شوي دي کوم منطق به دا ډول تور ومني.

دلته نه یوازې دا چې د" فایننشل تایمز" ورځپاڼه تر نیوکو لاندې ده بلکه دهېواد هغه ورځپانې،او خبري سایټونه هم تر پوښتنو لاندې دي چې دغه مطلب یې پرته له دې چې تر دقیقې څېړنې لاندې ونیسي او بیا یې خپور کړي، چې پورتنیو یاد شو څانګو په خواشینۍ سر په پټو سترګو ،او بندو غوږونو لاس په کار شول،او په لوړه کچه باندې یې دې موضوع ته لمنې  وغځولې.

اصلي خبره خو داده چې د" فایننشل تایمز" ورځپاڼه دې با ید دخپلې لیکنې دمنلو لپاره مونږ ته اسناد راکړي ،او که چېرته اسناد او شواهد نه لري نو لازمه ده چې د موجوده نړېوالو مطبوعاتي، اوحقوقي قوانینو په رڼاکې د"علیشاپکتیاوال" حقوق  دې اعاده کړي.

ښکاره خبره ده چې په دې هېواد کې نیک نامه ژوندی،اوبدنامه مړی وجود نه لري، هرڅوک چې ښه کار وکړي هغه ته له دوست نه بد بین زیات پیدا کیږي،دعلیشا پکتیاوال په څېر ډېر داسې کسان نوردي چې دخپلو صادقانه کړنو قربانيان شوي دي.

بد بیني ،کینه او یو بل نه غوښتل له هغو مواردونه دي چې، افغانستان یې په اور کې سوځي،له هرڅه نه زیات پښتانه په  دې  لمبو کې لاهو دي،د دې منفي کړنو عاملین په نامه تش افغان او په اصل کې لوی غدار او وطن پلورنکي دي.

څونور ټکي دي چې د" فایننشل تایمز" له خوا خپور شوی  رپوټ درواغ ښودلی شي، هغه داچې "علیشاپکتیاوال" ترواسه پورې دوبۍ ته بیخي تللي نه دۍ ، د" فایننشل تایمز" درپوټ پربنسټ یوڅوک چې دپکتیاوال په څېر دومره سرمایه، او فابریکې ولري او دهغه له کارونو څخه هم ځان خبر نه کړي ،نو داڅرنګه تجارت دۍ ، او دغه دلیل به څنګه ومنل شي.

په اوس وخت کې ورور پر ورور باندې اعتبار او اعتماد نه کوي،نو "پکتیاوال "په چا ا عتبار وکړي،هغه هم بیا په دومره غټو پیسو ،او فابریکو چې د" فایننشل تایمز" دورځپاڼې له خوا افشا شوي دي،اوس نو خپله فکر وکړﺉ چې دغه رپوټ څنګه حقیقت پیداکولای شي،او دکوم یو انسان منطق به یې ومني.

بل داچې د" فایننشل تایمز" ورځپانې ولې دهغو ملي غلو ،او غدارانو، له کړو وړ څخه نوم نه اخلي چې په رڼا ورځ کې،قتلونه، وسله والې غلاګانې،دخلکو په ناموس تیري، دمخدره توکو قاچاق،اوپه زرګونو نورو بې عدالتیو ککړ دي،آیا د رسنۍ آزادي اورسالت همدې ته وايي،بل داچې دغه بهرنۍ ورځپاڼه په لومړۍ سر کې لازمه ده چې دخپل هېواد نیمګړتیاوې را واخلي او خپرې یې کړي ،نه داچې دپردیو هېوادونو په چارکو کې دې لاس وهنې وکړي .

لاسوهنه هم بیا تر دې کچې پورې چې ،ملي ارزښتونه تر ګواښ لاندې راولي، د" فایننشل تایمز" دروڅپانې دغیر مسلکي کړنې ترڅنګ،افغاني رسنۍ په خصوصي ډول چاپي ورځپانې په غیر مسلکي خپرونوکې ،دمطالبو په خپرولوکې، بیاله " فایننشل تایمز" نه یوګام مخکې دي.

دکابل چاپي ورځپاڼې په دې لڼدو وختونوکې په لوړه کچه له  مسلکي ،او مطبوعاتي اړخونوڅخه وتلي دي،او داسې مطالب خپروي چې هغه د دوی تولیدي کړنې په ډاګه کوي ،چې له صفر سره برابر دي ،او دهغوی ټول مطالب ،یالیکنې له بهرنیو سایټونو، اویاهم له آژانسونو څخه اخیستل شوي دي،داسې هم شوي دي چې دکابل په یوشمېر ورځپاڼوکې غلا شوي مطالب،او عکسونه په انډولیز ډول په څو ورځپاڼو کې خپاره شوي دي.

 د" فایننشل تایمز" هغه درواغ روپوټ چې د دې خاورې دیوه غښتلي منصب دار"علیشا پکتیاوال "،له کړو وړو څخه خپورشوی وو،په هما غه ډول افغاني ورځپاڼو هم خپور کړ،اویوڅه نورې اوتې بوتې یې هم ورسره زیاتې کړې،راځۍ چې لږ خپلو اعمالو ته هم نظر وکړو ولې پردیۍ تورې دخپلو ورنو په وژلو کې په لاس ونیسو،دغه ړنګه جونګړه دنورو خلکو په هڅه نه جوړیږي،اوجوړېدل یې پرما اوتاپورې اړه لري.

دبیان آزادي،درسنیو آزادي،او ورسره نورمطبوعاتي فعالیتونه په اوس وخت کې دهر یو لیکوال او ژورنالیست ژوند له لویو ننګونو سره مخامخ کړی ، چې اصلي لامل یې همدغه دګوندونو پلوي کول،اوله وسله والو لورو سره مادي راکړې ورکړې،او دهغوی په خوښه حرک کول دي،که چېرته دافغانستان رسنۍ بې پرې او خپلواک فعالیت ولري هېڅ وخت له ماتې او ناکامۍ سره نه مخامخ کیږي.

په ډېرۍ برخو کې دافغاني رسنیو کړه وړه له بهره څارل کیږي،او داهغه خبره ده چې ټولو افغانانوته معلومه ده ،که چېرې په افغاني رسنیو کې خپلواکي او څپېڅلتیا موجوده وي هیڅ وخت " فایننشل تایمز"او داسې نورې ورڅپاڼې په داسې ناوړه لیکنو لاس نه پورې کوي،دغه  ملامتي هم په افغاني رسنیو تپل کیږي،او افغاني رسنۍ به ترهغه پورې ناکامه وي چې خپله خپلواکي د رسنیو د قوانینو پربنسټ نوي حفظ کړی.

دلته غواړم دې ټکي ته اشاره وکړم چې بهرني مطبوعات هېڅ وخت نه غواړي چې، افغانان په خپل مینځ کې دورورۍ په ډګر کې عادي ژوند ولري، داغوښتنه نه یوازې داچې دبهرنیو مطبوعاتو ده بلکې دهغوي سیاسي کړیو،او مشرانو لویه هیله ده چې پر دې ولس له بده مرغه په بیلابیلو نومونو تپل کیږي، زما په فکر پورتنیو ناندریو سره دمبارزې لپاره ښه او غوره وصیله همدغه دافغاني مطبوعاتو صادقانه فعالیت دۍ.

زه په پای کې له ټولو مطبوعاتي ،حقوقي، اوټولنیزو بنسټونوڅخه غواړم چې د" فایننشل تایمز" په هغه رپوټ باندې چې دعلیشاپکتیاوال پرکړنوباندې خپور کړی،دنړېوالو قوانیونو په رڼاکې کتنه وکړي ترڅو حقیقت اوټولنیز عدالت تر پښو لاندې نشي.

که چېرته مونږ دهر یو افغان له حقوقو نه دفاع ونه کړو او دخپل هېواد دپت، اوعزت،ساتنه ونه کړو بهرنیان یې کله هم فکر نه کوي، اوهغوی تل هغه لارې لټوي چې په ترڅ کې یې افغان نان په بیلا بېلو نومو نو بد نامه کړي، او دنده  په لومړي سر کې رسنیو ته ورپه غاړه ده، چې باید خپل دریځ وپېژني.

اوبل داچې له دې لارې مونږ خپله د دې خاورې غداران ،اوریښتنې څېرې وپېژنو،او په همدې دول دهغوي څېرې او فعالیتونه چې په هره کچه وي خپل ولس ته  یې په ډاګه کړو ،نه داچې دبل په لمسون خپل ورور دمرګ کومې ته واستو.

دمحربانۍ له مخې د دې لیکنې په اړه وړاندیز او نیوکې مو ماته په دې پته راواستوﺉ
wardak.mayar@gmail.com

haqyar@gmail.com

ولسمشر حامد کرزي چې  لوېديځو هېوادونو ته له سفرڅخه  وروسته تازه هیواد ته را ستون شوي وو، نسبتاً په تونده لهجه  پر بهرنيو ځواکونو نيوکه وکړه چې ګوندې همدوى په افغانستان کې ناامنۍ ته زمينې برابروي ، پخپلسرو بمباريو  يې ولس هم دبهرنيانو او هم دافغان دولت پرضد درولى،او دولايتي بيارغونې ټېمونه ددولت دحاکميت دکمزوري کولو لامل ګرځېدلي دي.  ښاغلي كرزي  په افغانستان کې لاس لرونکي بهرني ځواکونه   وګواښل او ورته يې وويل چې  دوى درې انتخابه  لري: يا به  له  طالبانو سره سوله كوي، يا به دى له واكه ګوښه كوي او يا به له افغانستان څخه وزي. ده پخپلو دې خبرو کې سينه وډبوله  چې که دطالبانو مشر ملا محمدعمر مجاهد دخبرو لپاره  هېوادته را شې نو دى به يې  دخونديتوب تضمين وکړي .

 دښاغلي کرزي داڅرګندونې  ترډېره حده  پرځاى دي  دا واقعيت دى  چې په افغانستان کې ډېرې ستونزۍ او ناامنۍ  دبهرنيوځواکونو د شتون ، هېڅ قانون ته غاړه نه ايښودلواو  دخپلسريو له امله  رامنځته شوي ، ددوى ړوند  بمبار او بې رحمه کړنې ددې لامل شوې دي چې ډېردردېدلي افغانان دغچ او انتقام په خاطر له مخالفينوسره يوځاى او ده پر حکومت دافغانانو باور کم شي . دملکي  وګړيو دوژنې  سهوه!! يوځل او دوه ځله نه بلکې ، په لسګونو ځله  تکرار شوې ده ، هرځل يې دبې ګنا افغانانو چيغې او سورې اسمان ته پورته کړي ،هرځل دناسم پوهاوي !! په پايله کې  لسګونه بې ګناه افغانان دلمبواو باروتو خوراک شوي دي .   دې بې نظميو نه يواځې داچې له پخواراهيسې  د ولس حوصله تنګه کړې  ، بلکې له ډېر پخوا  يې ښاغلى ولسمشر هم ترپوزې راوستىاو دده پر مشرۍ د موجود حکومت  مشروعيت او حيثيت يې  له ګواښ او سوال سره مخ  کړى دى  . ده يې هم په اړه څوڅوځله خپل شکايت او اندېښنه  متحده ايالاتو، ناټو ځواکونو،نړيوالو، افغانانو اوخبري رسنيو ته رسولې ده  ان په ستيج  په ژړا شوى دى خوخبره  داده چې پر چا يې منې !!دهيچا زړه پرې ونه دردېد  ،هيچا يې خبره  اوزارۍ ونه منله . تېره اونۍ  چې ښاغلي کرزي  رسنيو ته وويل چې افغانستان زموږ دى، ددې هېواد قباله  له ماسره ده نو ماته دده خبرې ټوکې  ،نمايشي اکت  اوتش فيګور ښکاره شو  ، ما پدې خبروکې خلوص  ونه ليد، داهرڅه راته ديوبلې موخې لپاره لاره هوارول وبرېښېدل داغوڅدريځي ، جديت او وروستي اخيستي ګامونه راته واردمخه  ټاکنيزکمپاين ښکاره شو.
 کله چې ښاغلي کرزي دافغانستان دقبالې  خبره وکړه نو ماته هغه دګيدړ  دقبالې  ټوکه راياده شوه :  يو ګيدړ  له ځان سره يولېوه دچا باغ ته بوته او ورته يې وويل چې په باغ کې دې هرڅه خوښ وي ډاډه يې خوره  ځکه چې ددې باغ قباله له ماسره ده  . هغه هم په ډاډه زړه په باغ کې خوراک پيل کړ  چې په همدې وخ%D

1. لښكرګاه، د ولايت مركز،
2. كجكي، ولسوالي،
3. نهر سراج، ولسوالي (گرشك كې)،
4. موسى كلا، ولسوالي،
5. باغران، ولسوالي
6. نوزاد، ولسوالي
7. واشېر، علاقه داري،
8. نادعلي، ولسوالي،
9. ناوه باركزي، ولسوالي،
10. خانشين (رېګ)، علاقه داري،
11. ديشو، ولسوالي،
12. ګرمسېر، ولسوالي.
13. ولسوالي نقوس (د ۱۹۹۰م كال د اټكل له مخې) مساحت
14. بست ۵۶۲۱۷ مساحت ۹۹۸
15. خانشين ۲۱۱۱۴ مساحت ۷۴۱۳
16. نهرسراج ۷۱۸۹۸ مساحت ۱۶۹۲
17. څاروان كلا ۲۰۳۴۸
18. موسى كلا ۴۱۱۵۹ مساحت ۱۳۸۶
19. كجكي ۶۴۹۵۵مساحت ۲۲۶۸
20. نوزاد ۴۱۵۴۳ مساحت ۴۵۸۱
21. واشېر ۱۴۳۰۴ مساحت ۴۱۲۳
22. ګرمسېر ۴۴۶۹۸ مساحت ۲۰۶۹۰
23. نادعلي ۵۱۸۱۹ مساحت ۴۶۲۵
24. ناوه باركزي ۵۰۱۰۸ مساحت ۶۶۰
25. بغران ۴۴۲۹۲مساحت ۳۵۶۶
26. ديشو ۱۹۰۹۹مساحت ۹۸۱۴
27. ټول نفوس ۵۴۱۵۵۴ ټول مساحت ۶۱۸۱۶

وګړي: پنځه لكه يوڅلوېښت زره پنځه سوه څلور پنځوس تنه نفوس مساحت يوشپېته زره اته سوه شپاړس كيلومتره مربع د هلمند ولايت د افغانستان په سويل ختيز کې پروت دی. هوا يې ډيره وچه ده، او ځمکه يې په لويه برخه دښته ده. په هلمند کې تر ټولو لوی مشکل اوس دا ده چې هلته ډير زيات کوکنار کرل کيږی او بزگران هيڅ بل ډول نلری چې دومره پيسې واخلی لکه چې اوس د کوکنار د کرلو نه اخلی.

ګنن زياتوي په ولايتونوکې دافغانستان دمرکزي حکومت کمزورتيا، خورا زيات اداري فساد او ورسره جوخت دنړيوالوځواکونو په بمباريو کې دملکي افغانانو مرګ ژوبلې چې يوه بېلګه يې دننګرهار په هسکې مېنې کې پريوۀ واده باندې بمباري وه ، هم سبب کېږي چې عام افغانان دوسله والو سخت دريځو ملاتړ وکړي

 

په افغانستان کې د ناتو ډلييزه وژنه او د نړيوالو حقوقو دريځ د

طالب وژنې څخه تر قوم وژنې ( ژنوسايد ) پورې

 

دوکتور م ، ع ، روستار تره کی

 د اپريل په مياشت کی په بخارست ښار کی د ناتو سرمشريزه غونده

جوړيږی . خينی هيوادونه نيت لری چه په افغانستان کی ناتو زياتره جګړی

ته وهڅوی . نړيوال حقوق دغه افغان وژنه چی د ملګرو ملتونو تر بيرغ لاندی

تر سره کيږی ، د « ژنوسايد جنايت» ( نسل وژنه ) په نوم يادوی . ( ۱ )

لاندی مضمون د بخارست د غوندی په درشل کی د ناتو پام هغه حقوقی

دروند مسئوليت ته چی د بيگناه او بيدفاع افغانانو د بی خايه وژلو په

وړاندی لری را اړوی.

افغانان هيله لری چه ناتو په خپل غونده کی د جګړی د چتک بنديدو د پاره

تجويز ونيسی . او د هر دول پريکړی څخه چه د جګړی د لمن د پراختيا لامل

ګرخی په کلکه دده وکړی .

 لمړی ـ د ژنوسايد حقوقی شاخص :

۱ ــ د ژنوسايد مفهوم :

د ژنوسايد مخنيوی او ورسره د مقابلی کانوانسيون په ۱۹۴۸ م کال د دسامبر

په ۹مه نیته د ملکرو ملتونو ( م ، م ) د عمومی اسامبلی له خوآ تصويب او په ۱۹۵۱

 د جنوری په ۱۲ مه نافذ شو. کانوانسيون ژنوسايد داسی تعريفوی : « هغه

عملونه چی د يوی ملی ، قومی ، نژادی يا مذهبی دلی د تول يا يوی برخی له

منځه وړو په موخه تر اجرآ لاندی راشی » . ( ۲ )

دا مهمه نده چه وژنه کلی وی يا قسمی او د سولی په وخت کی رامنځته شی

يا د جګړی په وخت .

کانوانسيون په خپل۲ مه ماده کی هغه عملونه چی د ژنوسايد د جنايت په

کته گوری کی شامليږی په لاندی دول څرګندوی:

الف . يو گروپ ( دلی ) پوری تړلی کسانو وژنه .

ب . يو ګروپ پوری تړلی غړيو ، فزيکی او فکری بشپړتيا ته تاوان رسول .

ج . يوه دله د هغه حالت تر اغيز لاندی راوستل چه د کلی يا قسمی فزيکی له

منځه وړل يی لامل وګرځی .

د . د يو ګروپ د زيږيدو او پنزيدو ( توالد او تناسل ) مخه نيول.

ه . د يو ګروپ ماشومان بل ګروپ ته اجباری ليږدونه .

د پورتنيو ۵ مواردو نه که يوازی د یو مورد نه په يو وخت هم ګته پورته شی

د ژنوسايد جنايت مطرح کيږی .

په افغانستان کی د ناتو قواوو د دول دول وسايلو نه وار وار د نوموړی ۵

مورد څخه د ۳ مورد نه (الف ، ب ، ج ) د هغه کسانو په وړاندی چه « طالبان

» ( إ ) ويل کيږی کار اخيسی دی .
۲

 ــ په نړيوال حقوقی نظام کی د ژنوسايد کانوانسيون اغيز :

نړيوال قوانين د ۲ نورمونو تر اغيز لاندی دی :
ـ

ـ الزامی نورمونه ( Erga omme ) : لکه د جنګی جناياتو په اړه اصول . هر

هيواد ګته او وجيبه ( دنده ) لری چی الزامی نورمونه په بشپړه توګه مراعات

کاندی .
ـ

ـ غير الزامی نورمونه : لکه د بشر د حقونو پرنسيبونه .

د نورنبرګ د اساسنامی د ۶ می مادی له مخی د نړيوالو قوانينو ځينی تيروتنی يوازی هغه وخت د جنايت په بنه مطرح کيدای شی چه د نورو جناياتو لکه د سولی په ضد جنايت يا جنګی جنايت سره تړاو ولری . اما ژنوسايد که د سولی يا جګړی په حالت کی وی خپلواکه ( اتونوم ) تيروتنه يعنی جنايت ګنل کيږی او د هغه نه دده الزامی ( Ega omme ) بنه لری .
د م ، م اساسنامه او د ژنوسايد کانوانسیون ( ۳ ) ۸ مه ماده د نړيوال تولنی څخه غوښتنه کوی چی د ژنوسايد د مقابلی په مقصد خپل تول امکانات په کار واچوی .
د سزا نړيوال ديوان ( س، ن، د ) د خپل اساسنامی ۶ مه ماده ژنوسايد جنايت ته ځانګړی کړيدی . د نوموړی اساسنامی په بنياد : د يو ولس « کلی يا قسمی » د حذفولو اراده او د نوموړی ارادی مستمری، منظمی او پلان شوی تطبيق ، د ژنوسايد د جنايت جوړونکی عناصر تشکيلوی .
د ( س ، ن ، د ) د اساسنامی د څرګندونی له مخی د خلکو بشپړه وژنه ( تول وژنه ) د ژنوسايد د جنايت د پيږندلی يوه حتمی معيار ګنلی نشو . په بل عبارت دا الزامی نده چه د يو ګروپ تول غړی په
دله ايزه توګه ووژل شی ، تر څو چه د ژنوسايد جنايت مطرح شی : په عمومی دوهمه نړيوال جګړه کی
۶۰ مليون انسانان ووژل شول .اما يوازی د ۶ مليون يهودانو وژنی د ژنوسايد د جنايت جوړونکی عنصر تشکيلوی .
په هر حال ‌‌إ د وژنی د کميت معيار د ژنوسايد د عاملينو د ارادی د تينګوالی درجه ښيی.
د پورتنيو توضيحاتو په بنست د نړيوالو قوانينو او نړيوالی قضائی رويی Jurisprudence له مخی د ژنوسايد د تشخيص لاندی معيارونه تر لاسه کيږی :
يو ـ د وژنی اراده
دوه ـ د بل لوری څخه هيولا جوړول
دری ـ د يوه ملی ، قومی ، نژادی يا مذهبی مغضوب واقع شوی دلی شته والی
څلورـ د وژنی منظم پلان
پنځه ـ د وژنی استمرار
موږ د ليکنی دوهمه برخه د لاندی سوال د ځواب په موندلو ځانګړی کوو :
آيا په افغانستان کی د ناتو د نظامی عملياتوڅخه رامنځته شوی انسانی تلفات د ژنوسايد د پيژندل شوی حقوقی معيارونو سره سمون لری ؟

دوهم ـ په افغانستان کی د ناتو د دله ايزی وژنی حقوقی ارزونه :

اوس د ژنوسايد د تشخيص ( تاکلی ) په اړه په کافی اندازه حقوقی معيارونه په لاس کی لرو چی د هغو په بنست په افغانستان کی د ناتو نظامی عمليات د نړيوالوقوانينو په رنا کی تر ارزونی لاندی راوړو .
۱ ــ د وژنی اراده :
د وژنی اراده په داګه د هغه منظم ورځنی مطبوعاتی اعلاميی له لاری څرګنديږی چی د ناتو وياند مديا ته سپاری .
پدغو د تکبر نه دکو اعلاميو کی د وژنی کلکه او تينګه اراده او ورسره د وژل شوی کسانو په اړه کرکه په دغو الفاظو باندی څرګنديږی : « ... نن د ... په سيمه کی ۵۰ تنه ، ۱۰۰ تنه ، ۵۰۰ تنه طالبان ووژل شول » . د وژنی اعلام دومره په آسانی ، بی پروايی ، بی تفاوتی او بی مسئوليتی مطرح کيږی چی سړی ګومان کوی چی په ځنګله کی ځناوران شکار شويدی .
ځکه دلته وژنه ، نه د نظامی عملياتو د تير وتنی له کبله ، بلکه په ارادی توګه د يو تاکل شوی مقصد په موخه مطرح کيږی .
۲ ــ د بل لوری څخه هيولا جوړول :
د تاريخ په اوږدو کی تل د ژنوسايد د جنايت د ارتکاب نه مخکی د جنايت عاملينو د خپل دشمن څيره د شيطان او هيولا په بنه مطرح کړی ده : امريکايی انديان په ۱۷ پيړی کی د امريکا ولسمشر ،
( توماس جفرسن ) په قول د « بيرحم وحشيانو» تر نامه لاندی د ژنوسايد شکار وګرخيدل .
پدغه برخه کی د طالبانو ۶ کلنی « امارت » لويديز والوته په کافی اندازه طالبانو ضد تبليغاتی اومه مواد برابر کړی دی : د اسلام تر نامه لاندی د معاصر نړی د ارزښتونو سره دشمنی ، د دی لامل وګرخيد چه طالبان په عامه ذهنيت کی وتکول شی .
په جنګ ځپلو سيمو کی پښتون ، بالقوه طالب يعنی بنست پال ، تروريست او القاعده شميرل شوی : تول بګړيوال ، ږيره وال او پتکی وال د بالقوه دشمن په توګه کتل شوی . د دوی وژل د تروريزم ضد ائتلاف سياسی وجيبه وګنل شو چه نه د افغانی حکومت او نه هم د کورنيو او بهرنيو دبشر د حقونو د مدافعو سازمانونو د کوم احتجاج سره مخ شوی دی .
ځکه مخکی له دی نه چه طالب – پښتون د هغه سياسی نظام په وړاندی چه د بهرنيو قوتونو په وسيله افغانستان ته د سوغات په توګه وړاندی شويدی ، خپل جنګی طاقت راغوند او خند شی ، بايد له
صحنی نه حذف شی .
بايد د پښتانه د اوږد مهالی واکمنی انسانی پوتانسيل په ماتيدو سره ، لاره د يو انعطاف منونکی حکومت جوړيدو ته چی د ګلوباليزیشن د سياسی او اقتصادی آزموينو د لابراتوار بنه ولری مساعده شی

۳ ــ د يوه مذهبی ، قومی مغضوب واقع شوی دلی شته والی :

ځينی څيړونکی فکر کوی چه د ناتو د وژنی په اجندآ کی يوازی طالبان د يوه مذهبی دلی په صفت شامل دی نه قومی اکثريت د يو قوم په حيث .
که موږ د وروستيو ۶ کلونو جګړه ايز واقعيتونو ته پام واړوو ، دغه حقيقت چه وژنه د طالب له چوکات نه وتلی او د ژنوسايد پروسه په چتکی سره په يوه پراخه سيمه کی چه پښتانه اوسيږی ، دوام لری ، ترمخی کيږی .
په نوموړی سيمو کی د سپرلی په موترونو ، د ودونو غوندو او په سوله ايزو مظاهراتو باندی وار وار بريدونه شوی چه له امله يی په سل هاوو بی ګناه افغانان وژل شويدی .
د ۲۰۰۶ م کال د سپتامبر په مياشت کی کله چه ناتو اعلام وکړ چه په هلمند کی د ۵۰۰ نه تر ۱۵۰۰
تنه طالب وژلی ، يو سپين زيری بزګر فرانس پرس ته ( کانادايی څانګه ) وويل چه د هغه د کورنی ۲۶
تنه چه په کی تولی ښځی او ماشومان وو ، د ناتو په بمباريو کی وژل شويدی .
سږ کال ( ۲۰۰۸ م ) يوازی د مارچ په مياشت د يوی اونی ( د ۱۲ نه تر ۱۹ پوری ) پيښو ته چی په کی د مخ په زياتيدو وژنی پراختيا کچه بربنده کيږی ، نظر اچوو :
ــ د سنګين په ولسوالی کی د ناتو د بمباريو له کبله ۶۰ تنه چه اتکل ۵۰ تنه يی ملکی کسان وو ، ووژل شول .
ــ د بی بی سی راديو د راپور له مخی په خوست کی ۲ ماښومان د خپل مور او ۶ نورو ملکی افرادو سره د امريکايی قواوو له خوآ وژل شويدی . عارف الدين د سرحدی لوآ افسر چه ماښومان خپل خپلوان
ګنی بی بی سی خبريال ته وايی : « په سيمه کی هيڅ نښی نښانی چه د طالبانو حضور څرګند کړی وجود  نلری . بهرنيو ځواکونه راځی او خدای په جات وژنی ... » . د پيښی د حاضرينو د يو بل سړی ږغ د راديو په څپو کی اوريدل کيږی چه وايی : « که بيګناه ولس د خوب په بستر کی شهيدان شی ، موږ  جهاد ليکوته ورننوزو ... الا اکبر ... » . راتول شوی خلکو په يو آواز د الا اکبر ناری وهلی . ( ۴ )
ناتو د ژنوسايد د پلان د تطبيق په اړوند ، دومره د غضب ، بی پروايی او تکبر په دريځ کی ولاړ دی چه د زرګونو ملکی شهيدانو پاتی کسانو ته د نړيوال قوانينو په مراعات په سلو کی يو ته هم د « جبران خساره » موضوع ند ی مطرح کړی .
دا چه ولی په افغانستان کی د ننه پښتانه د يو قوم په صفت د ناتو د غضب موخه ګرځيدلی مختلف لاملونه لری . د هغی جملی نه : پښتانه په قبايلی سيمو کی اوسيږی . د قبيلوی جوړښتونو تر اغيز لاندی دوديزاو محافظه کار ذهنيت لری او د هغه راديکال بدلون په وړاندی چه بهرنيان يی تر شآ ولاړ وی د خشونت څخه دک غبرګون ښيی . هغوی ځان د اسلامی هيواد د خپلواکی د ساتلو رسالت لرونکی ځواک ګنی .
د ژيوپولتيک ستراتژيستانو په اند تر هغه وخته پوری چه په قبايلی سيمو د ميښته سرسختو ولسونو مقاومت مات نشی ، د نفت او ګاز د ماستر پلان د تطبيق د پاره زمينه نه مساعديږی .

۴ ــ د وژنی منظم پلان :

پلان د ناتو دستراتژیستانو له خوآ د موقوت غوندو په ترڅ کی ( وروستی په بخارست کی ) طرح کيږی.
د پاکستان د آی ، اس ، آی دوه مخيز سياست د پلان د طرح او تطبيق په اړه کليدی رول لوبولی دی .
د پلان له مخی په لويديز او سهيلی سيمو کی د عادی ولس وژنه بايد د قومی اکثريت د رون فکرو د  حساسيت د راپارولو لامل ونګرځی : پښتانه تکنوکراتان په ځانګړی توګه د حکومت به د ننه د چوکی ،
شراب او کباب ، نوی سندری او نوی اتنونه په نشه کی مصروف ساتل کيږی .
د « ديموکراسی لوبه » بهترين ذهنی انحراف جوړوی .
په معرکه کی د ژبنی اصطلاحاتو تقابل ( وروستی مشاجره د پوهنتون او دانشګاه ترمنځ ) چه نوښت يی د بهرنيو راديوګانو په لاس کی دی مهم رول لوبوی .
د وژنی د پلان نورمهم تکی دا دی :
ــ د وسله والو مخالفينو په منځ کی انشعاب ايجادول .
ــ په پښتنی سيمو کی د جګړی د توجيه په مقصد پدی موضوع باندی تينګار چه اسامه بن لادن او انديوالان يی په قبايلی سيمو کی پت دی .
ــ په افغانی نظامی يونتونو باندی چه اکثرآ دسيمی د بيوزلو وګړيو څخه ترکيب شيدی ګوزار :
پوليس په ۶ کلو کی د مدرن وسلی د درلودلو څخه بی برخه ساتل شويدی . د دوی يونيفورم لامل شوی  چه په آسانی په وار وار د هوايی بمباريو موخه وګرځی : د هغو پوليسانو شمير چه د نړيوال نظامی ائتلاف له خوآ وژل شويدی ، د هغه شمير څخه چه د وسله والو مخالفينو له طرفه « حلال » ( إ ) شوی زښته زيات دی .
په پوليسو باندی وروستی بريد سږ کال د مارچ په ۲۰ مه د تورخم په سيمه کی تر سره شو چی په  پای کی ۴ مړه او يو شمير زخميان شول .
ــ په غير مساويانه جګړه کی د هوايی بمباريو په وسيله د مقاومت پوتانسيل د جګړی د اوږديدو په مقصد ، کمزوری ساتل او د مخالفينو د تکولو تر پلمی لاندی ملکی خلک وژل .
د يادونی وړ دی چه ايساف او ناتو د جګړی د دوام په مقصد او د وژنی د اوږد مهال پلان د الزام پر بنست نه غواړی چه مقاومت په بښپړه توګه مات شی .
د عينی شاهدانو د شهادت په اساس داسی پيښه هم واقع شوی چه د مقاومت قوماندانان ( لکه د جلال الدين حقانی زامن ) د نړيوال نظامی ائتلاف له خوآ توقيف او وروسته خوشی شويدی .
د ځينو سيمو د ميښته کسانو په شهادت ناتو وسله والو مخالفينوته ، د استخباراتی چينلونو په ذريعه وسلی استولی دی .
په ۲۰۰۶ م کال کی څو واره د وسلی نه دک موترونه چی د شمال له خوآ سهيلی سيموته روان وو د افغانی امنيتی يونت له خوآ ونيول شول . تر اوسه پوری دا معلومه نده چه د کورنيو او بهرنيو جګړه
مارانو ونده په پيښه کی څومره وه .
ــ د جګړی د اوږديدو په مقصد د مخالفينو سره له خبرو اترو څخه دده کول: مخکی له دی چه موسی  کلا د بهرنيو قواوو له خوآ فتح شی ( سپتامبر ۲۰۰۷ ) د مديا له لاری د مخالفينو سره د خبرو اترو په فضيلت باندی چی دولت ته تسليم شوی طالبان هم په کی ګدون درلودل د مديا له لاری په کافی اندازه تبليغات شوی وو . د تبليغاتو موخه دا وه چه وسله وال مخالفين مخکی د خبرو اتروڅخه د خپل دريځ د تينګولو په مقصد ځينی سيمی تر خپلی ولکی لاندی راوړی او د بمباريو کار آسان شی . وسله وال مقاومت چه د جنګی پلان نه مخکی خبر شوی وو خپل ځواکونه يی له سيمی څخه په شآ کړل . بهرنيو قواوو سره له دی چه د وسله والو مخالفينو د شاتګ څخه خبر وو ، موسی قلعه د بمباريو لاندی راوست چه د کبله يی په سل هاو ملکی خلک ووژل شول.
د موسی قلعه پيښی د ناتو قواوو د ژنوسايد د پلان څخه په بښپړه توګه پرده پورته کړ .
ــ د ځائی خلکو او وسله وال مقاومت تر منځ نښتی ته لمن وهل . او د همدغه مقصد د پاره د ګوتو په شمار وسله والو مخالفينو د شته والی له کبله تول کلی بمبارول .
ــ د افغا نستان په مليشيايی جګړه کی د مخالفينو جبهه څرګنده نده . اما سره لدی ناتو د دله ايزی وژنی د وسلی چه زياتره په نړيوال جګړه کی ور څخه کار اخيستل کيږی ، ګته پورته کوی ( تورنادو اروپايی او رافال فرانسوی جنګی الوتکی خپل لمړنی آزمايشی عمليات په افغانستان کی پيل کړل ).
ــ د جګړی دګر د ژورنالیستانو په وړاندی تړل . افغانی اداری سيمه ايزو چارواکوته د ناتو د قوماندانی له خوآ هدايت ورکړ شوی چه ژورناليستانوته اجازه ورنکړی چه په روغتونونو کی د ورځنی ژوبل شوی
کسانو سره خبری وکړی .
د مارچ په ۱۸ نیته ( ۲۰۰۸ م کال ) د سنګين د ولسوالی پيښه چه په کی اتکل ۶۰ کسان ووژل شول ، په مدیا کی په کافی اندازه منعکس نشوه . اما په همهغو شپو او ورځو کی د ۳ تنه تبتيانو د وژنی غوغا جوړه شوه .

۵ ، ۶ ــ پرله پسی او سيستماتيکه وژنه :

د م ، م عمومی منشی ، عمومی اسامبلی ته د يو راپور د وړاندی کولو په ترڅ کی وويل : « په افغانستان کی په ۲۰۰۷ م کال ، ۸۰۰۰ کسان وژل شويدی . » ( مارچ ۲۰۰۸ ) .
سږ کال د مارچ په ۷ مه د ګرمسير په ولسوالی کی ۵۷ هوايی بريد تر سره شوی دی .
د کندهار په شاوخوآ کی په يوه اونی د مارچ د ۳ نه تر ۹ پوری ( ۲۰۰۸ کال ) ( نيته په تصادفی  توګه تاکل شوی دی ) د امریکا او انګلستان له طرفه ۳۳۰ هوايی بريدونه عملی شويدی ( په کال
کی ۱۷۱۶۰ برید ) .
د انسانی تلفاتو واقعی شمير هيچاته معلومه ندی . دا د ناتو د ژنوسايد د پلان يوه برخه ده .
انسانی ضايعات د هغه څه چه په رسمی توګه خپریږی زښته زيات دی .
« رمز فيلد » د امريکا دفاع وزير په ۲۰۰۱ م کال په دشت ليلی کی د طالبانو د دله ايزی وژنی ( اتکل ۴۰۰۰ زره کسان ) په درشل کی وويل : « موږ د خطرناکو انسانانو سره مخ يو . دوی د جګړی اسيران ګنلی نشی . هغوی د نړی په کچه روزل شوی بی رحمه او خطرناکه قاتلان دی . د دوی د شر نه بايد  بشريت وژغورو . نړيوال قوانين موږ ته بنديزونه ( محدوديتونه ) رامنځته کوی چه د هغه په احترام  باندی د تحقيقاتو په اړه د عمل آزادی نشو درلودلی . » ( ۵ )
« د وژل شويو کسانو شمير دا واقعيت په ګوته کوی چی د سيمه ايزو وګړيو چی د پرديو نظاميانو د  حضور سره بالقوه مخالف دی دايساف نظامی عمليات د بشپړی بی تفاوتی په بنه تر سره کيږی . » ( ۶ )
د هلمند د ولايت يو بزګر د ناتو د خدای په جات وژنی ته په اشاری سره داسی وايی : « په کلی کی  سهار وختی د ناتو په ګزمه باندی دزی وشو . کلی د شپی په لسو بجو تر بمباريو لاندی راغی » ( جون ۲۰۰۷) ( ۷ ) .
« د کانادا د ځواکونو په ادعا د « مدوز » د عملياتو په ترڅ کی (اګست او سپتامبر ، ۲۰۰۶ م کال ،) د زيری په ولسوالی کی د ۵۰۰ نيولی تر ۱۵۰۰ طالب مليشيی وژل شويدی .
د آسوشد پرس د راپور له مخی د ناتو چورلکی د سهار په ۲ بجی د آشرو ( کندهار ) په کلی باندی د راکت دزی وکړل . د کليوالو په خبره ۱۳ تنه ( د ۴ ښځی په ګدون ) ووژل شول . اسداله خالد د کندهار والی مديا ته وويل چی هيڅ نښی نښانی چی طالبان په کلی کی د تلف يا ژوبل شوی کسانو په منځ کی وی  وجود نلری . » ( ۸ )
موږ په سلګونو ورته پيښی لرو چه د ژنوسايد بنه لری . اما دليکنی حدود د زياتی تفصيل ګنجايش نلری .
« سره له دی چه مليشيی د وسلی له درکه بی وزله دی او د ناتو د مدرن وسلی په وړاندی زيات تلفات ورکوی ، خو وژنه دهيڅ په خاطر د اشغال په وړاندی د مقاومت د ليکو د پياوړتيا په يو لامل بدل شويدی.
د همدغه واقعيت په نظر کی نيولو سره انګليسی دګرمن Ed Butler چه د افغانستان د جګړی د دګر نه  نوی لندن ته راغلی وو ، وويل چه جګړه به تر ۲۰ کلونو پوری دوام وکاندی . » ( ۹ )

دريم ـ د ژنوسايد د جنايت په اړوند ذيصلاح محاکم :
۱ ـ نړيوال محاکم :
وروسته د نړيوال دوهمی جګړی څخه کله چی ژنوسايد حقوقی تعريف وموند د هغه د مقابلی په اړوند  نړيوالی محکمی جوړی شولی .
د ژنوسايد د جنايت ذيصلاح محکمی لند مهالی يا تلپاتی ( دايمی ) جوړښت لری .
الف ـ لند مهالی محکمی د ځانګړی قضایاوو په اړه د يوه تاکلی مودی د پاره جوړی شويدی : د نازی د جناياتو په موضوع باندی د نورنبرګ محکمه ، د يوګوسلاويا او روندا د ژنوسايد په اړوند د سزا نړيوال محکمه د هغی جملی څخه دی.
لند مهالی محکمی د ملی محکمو ځای نيسی .
ب ـ دائمی محکمه د سزا نړيوال ديوان تر نامه لاندی په ۱۹۹۸ م کال کی جوړه شوی ده . ديوان د ژنوسايد په اړه هغه وخت غونده کوی چی ملی محکمی د هغه جناياتو په اړوند کمزوری او بی صلاحيته ثابتی شی چه د ۲۰۰۲ م کال د جولای د لمړی نيتی څخه وروسته رامنځته شويدی .
دايمی ديوان د ملی محکمی په ځای نه مطرح کيږی .
۲ ـ ملی محکمی :
پدغه حالت کی تقنينی قوه د نړیوال حقونو اصول د ملی قانون په جوکات کی منعکسوی : ملی قانون د نړيوال قانون په تړاو د نړی په کچه عمومی بنه غوره کوی او د جناياتو په اړوند د پريکړی صلاحيت مومی .
د ياد شوی پروسيجر له مخی د بلژيک ، سويس ، کانادا او فرانسی محکمو ځانته دا صلاحيت ور په
برخه کړی چی د ژنوسايد په اړوند پريکړه وکړی .
البته کله چی د نړی په کچه د يو ځواکمن سازمان لکه ناتو حقوقی مسئوليت مطرح کيږی ، زموږ بحث
تيوريک بنه غوره کوی : قانون په زور واکانو باندی نه تطبيقيږی .

نتيجه

ــ په افغانستان کی د ناتو په دله ايزه وژنه کی د ژنوسايد تولی حقوقی جوړونکی پرزی را غوند شوی دی کوم چی په ترڅ کی يی طالب د يوه مذهبی دلی او پښتون ولس د يو قوم ( اتنی ) په صفت د ژنوسايد
قربانيان ګنل کيږی .
ــ د قربانيانو شمير د ژنوسايد اغيزمن عنصر ګنل کيږی نه جوړونکی عنصر : د انسانی تلفاتو شمير د ژنوسايد د عاملينو د ارادی تينګوالی څرګندوی .
ــ په پيل کی طالب د يوه مذهبی دلی په صفت د ژنوسايد موخه تاکل شوی وو . خو په تدريج سره د ژيوپولتيک لاملونوتر اغيز لاندی طالب د قومی اکثريت د مذهبی ، قبيلوی او ملی مقاومت سره په ليکه کی واقع شو .
ــ د افغانستان په اوسنی غير عادلانه او نامساوی جګړه کی د ۲۱ پيړی په پرمخ تللی مدرنی نظامی تکنولوژی سمبال فوج د بی وزلی مذهبی – ملی مقاومت سره مخ دی . د ژنوسايد موخه هغه ولس دی
چه لويديزوالو د کمونيست د آفت څخه په ژغورولو کی تر يو نيم مليون څخه ديری قربانی ورکړی دی .
۳۰ کاله کیږی چه افغانان د پرديو په ګته استعماليږی او وينه ورکوی .
ــ ناتو د مقاومت د مغلوبولو دپاره نه جنګيږی . هغه پلان لری چه وسله وال مقاومت په فزيکی لحاظ د
صحنی څخه حذف کړی . له همدی کبله د مخالفينو سره د خبری اتری څخه د ده کوی او جګړه اوږدوی .
ــ د کابل اداره د ناتو سره په خپل همغږی کی د افغان وژنی په پروسه کی ستر مسئوليت په غاړه لری .
ــ اوږد مهال افغان وژنه د نويارک د پيښی ، وقايوی جګړه او تروريزم سره د مقابلی خپل لمړنی منطق
له لاسه ورکړيده : ژنوسايد د ستراتژيک او ژيو پولتيک سيمه ايز ماستر پلان په جوکات کی اجرآ کيږی.
ــ په افغانستان کی جګړه او ژنوسايد د سولی او ديموکراسی په نامه د ملګرو ملتونو تر بيرغ لاندی تر
سره کيږی .
ــ افغانان توان او هيله نلری چی ناتو په افغانستان کی د ژنوسايد د ارتکاب په تور محکمی ته راکش کړی . Réal Politique هم موږ ته دا اجازه نه راکوی .
مګر افغانان د تروريزم او ژنوسايد د بيګناه قربانيانو په توګه په تينګه غوښتنه لری چه د بخارست په ښار د ناتو په سرمشريزه غونده کی د هر دول پريکړی څخه چی د جګړی د لمنی د پراختيا لامل ګرځی دده وشی .
« پای »

۱ ـ د افغانستان په غميزه کی د ژنوسايد قربانيان مذهبی او قومی دله ګنل کيږی .
۲ ـ په ۱۹۴۶م د دسامبر په ۱۱ م ، م په خپل لمړنی هلی ځلی چه د ژنوسايد د تعريف په مقصد
وکړ ، د سياسی دلی وژنه هم د ژنوسايد جنايت په توګه وپيژاند . اما په ۱۹۴۸ م کی سياسی دله
د تعريف څخه د شورويانو د غوښتنی له مخی وويستل شو . شورويان ويره لرل چه د ستالين جنايات
د ژنوسايد تر نامه لاندی راشی .
۳ ـ د هغو تړونونو لړی ( ۱۸۶۴ – ۱۹۴۹ ) چه د جګړی د حقونو د تنظيم په موخه په ژنو کی
لاسليک شويدی .

 ليكنه  داكتر روستاد تره كي